%
route
De Geschiedenis van Amsterdam-Route: Wat gebeurde er op deze plek eeuwen geleden?

thema route

De Geschiedenis van Amsterdam-Route: Wat gebeurde er op deze plek eeuwen geleden?

Daar waar jij nu staat, was water. Waarschijnlijk.

We lopen elke dag over dezelfde grond waar onze voorouders ook overheen liepen. We slapen in dezelfde huizen waar al tientallen jaren mensen woonden. We kijken naar dezelfde natuur waar vroeger ook anderen naar keken.

Maar we weten verdomd weinig over onze stad. Hoe is Amsterdam ontstaan? Welke geschiedenis heeft dit speciale stukje grond? Wie heeft hier rondgelopen?

Amsterdam Inside ging op onderzoek uit naar de plekken in Amsterdam die de meest spannende of interessante geschiedenis hebben. Zo krijgt een bepaalde plek toch net wat meer diepgang.

‘Amsterdam’ betekent letterlijk dam in de Amstel. Vroeger werd Amsterdam ook wel gespeld als Aemstelredam,Aemstelredamme, Amestelledamme, Amstelredam, Amstelredamme, en Amsteldam. Onze hoofdstad begon als een klein vissersdorpje, en ontwikkelde zich als handelscentrum tot het middelpunt van ons land.

Dam

Dam

14766300245_672fc65417_k

Bron: Flickr

Laten we beginnen met het bekendste plein van Amsterdam; de Dam.

Ooit er stil bij gestaan dat de Dam misschien zijn naam wel ontleend aan een zijn eigenlijke functie in de 13de eeuw? De dam was namelijk een dam in de Amstel, die tussen 1204 en 1275 werd gebouwd. De Dam vormde de eerste verbinding tussen de nederzettingen op de Warmoesstraat en de Nieuwendijk.

In de dam zat een sluis en door af en toe het water met grote kracht richting IJ te laten stromen werd de haven (het Damrak) uitgeschuurd. Toen de bovenkant van de dam geleidelijk breder en groot genoeg voor een plein werd, werd de dam de kern van de stad. Tot 1841 konden schepen aanmeren om goederen te laden en te lossen, door het Damrak. Tussen 1841 en 1845 werd ook de Beurs van Zocher gebouwd en in 1903 de Beurs van Berlage. In 1904 werd de Beurs van Zocher gesloopt en op deze plek werd in 1914 de Bijenkorf gebouwd.

14765321965_60ee0dfdde_h

Benieuwd of er vroeger ook al trams reden? Jazeker, de Dam was voor de paardentram aan het einde van 19e eeuw het belangrijkste tramknooppunt. Dit was ook de tijd waarin de Dam zich ontwikkelde van een handelsplein naar een ‘nationaal’ plein.

Als je de volgende keer op het Damrak loopt, moet je je even voorstellen dat nog niet zo heel lang geleden daar enorme schepen hun goederen kwamen brengen.

De Melkweg

Lijnbaansgracht 234a

3117647353_d05c10d429_o

Bron: FLickr

Veel mensen denken waarschijnlijk dat ze deze naam verkeerd gelezen hebben. Maar nee, het is echt waar, de Melkweg (de club) heeft een ontzettend rijke geschiedenis.

Op de hoek van het Leidseplein/Lijnbaansgracht werd in de 18de eeuw een suikerraffinaderij gebouwd, genaamd de Granaatappel (later de Sugarfactory). Omdat suiker in die tijd een belangrijke bron van inkomsten voor de stad was, ging het goed met de raffinaderij. In 1890 bouwden ze een pakhuis aan de Lijnbaansgracht, de huidige Melkweg. Dit was op dat moment nog aan de rand van de stad.

Tijdens de bouw van het pakhuis brandt de naastgelegen Stadsschouwburg af, het pakhuis zelf niet. Het pakhuis overleefde de brand misschien wel, maar de Eerste Wereldoorlog nauwelijks. Op 16 september 1920 werd de laatste zak suiker verwerkt.

Het pand wordt gekocht door de Onderlinge Vereeniging van Veehouders tot verkoop van zuivere koemelk (OVvV). Het pand hoorde bij een melkfabriek en werd gebruikt als stallingsruimte voor melkventerskarren. De OVvV zette zich in voor zuivere melk, aangezien er al jaren met grachtwater aangelengde melk werd verkocht.

Het ging zo goed met het bedrijf dat het fuseerde met Melkunie, waardoor ze moesten verhuizen. De fabriek werd in april 1969 ontmanteld.

Omdat de gemeente niet wist wat ze met de fabriek moesten doen, werd er gekeken naar andere populaire initiatieven in de stad. In 1968 werd de Paradiso geopend en de Fantasio, een jeugdhonk aan de Prins Hendrikkade. Dit was ontzettend populair. De gemeente besefte dat er meer jeugdfaciliteiten moesten komen en gaven een tijdelijke vergunning voor projecten aan het pakhuis. In 1971 kwam er toestemming tot permanente huur: de melk was voorgoed weg uit het pakhuis, maar niet uit de naam. De Melkweg was geboren.

Artis

Plantage Kerklaan 38-40

3235964483_89603478e0_o

Bron: Flickr

Artis begon als een elite-gelegenheid in 1838. Een zoölogisch genootschap maakte Artis exclusief en alleen voor leden die de tuin financierden. Alleen in september was Artis, dat ‘de natuur is de leermeesteres van de kunst en wetenschap’ betekende, geopend. Het kostte toen een kwartje, wat een groot bedrag was voor bezoekers en de grootte van de destijdse ‘dierentuin’ die niet groter was dan een veredelde kinderboederderij.

De eerste orang-oetan arriveerde in 1839 in Artis. Een lid van het genootschap nam de aap mee uit Nederlands Oost-Indië. Internationale handelcontacten schonken dieren en waardevolle voorwerpen. Aan het einde van de 19e eeuw was Artis al een uitgegroeid tot een gebied van ongeveer tien hectare.

Op die tien hectare stonden tien musea met opgezette dieren, fossielen, mineralen, insecten, schelpen en meer. Ook was er een bibliotheek met zeer waardevolle boeken. De exotische dieren waren een sensatie onder bezoekers. Deze mensen hadden nog nooit een olifant, nijlpaard of giraffe gezien.

3236808980_b88b1c7097_o

In het midden van de 20e eeuw mochten kinderen nog een rit maken op de rug van een olifant of een kameel, ze mochten jonge roofdieren aaien en chimpansees dronken thee in hun verblijf.

Zelfs als je nu praat tegen een flamingo wordt het niet gewaardeerd. Nou zeg.

Oudste verhaal
Benieuwd naar het oudste verhaal over Amsterdam? Dat dateert van 15 maart 1345. Op die dag kreeg een stervende man in een huis aan de Kalverstraat een hostie toegediend. De man braakte de hostie uit en verpleegsters gooiden zijn braaksel met de hostie in het haardvuur. De volgende dag zagen ze dat de hostie ongeschonden tussen de vlammen zweefde. Dit verhaal kreeg de naam ‘Mirakel van Amsterdam’ en wordt zelfs nu nog elk jaar herdacht door katholieken aan de Heiligeweg.